ورود | ثبت نام
بسیاری از زنان ایرانی از کودکی یاد گرفتهاند که زن خوب، زنی است که حواسش به همه باشد.
بداند چه کسی چه غذایی دوست دارد
مراقب حال همسر و فرزندان باشد
تنشهای خانواده را مدیریت کند
در زمان بیماری کنار دیگران بماند
مهمانیها، خریدها، قرارها و مناسبتها را فراموش نکند
و حتی وقتی خودش خسته است، اجازه ندهد چیزی در خانه یا خانواده از نظم بیفتد
اما کمتر کسی از او پرسیده است:
چه کسی حواسش به تو هست؟
نه به لباس و ظاهر و وظایفت؛ به خودت.
به خستگیای که مدتهاست عادی شده
به خوابی که هیچوقت کامل نیست
به فکری که حتی هنگام استراحت خاموش نمیشود
به علاقهای که سالهاست به «بعداً» موکول شده
و به زنی که بیرون از نقشهایش، هنوز حق دارد خواسته، وقت و زندگی شخصی داشته باشد
مراقبت از خود، خودخواهی نیست.
اما لازم است یک سوءتفاهم را همین ابتدا کنار بگذاریم:
مراقبت از خود فقط شمع روشنکردن، خریدکردن، سفررفتن، ماساژ یا نوشیدن قهوه در سکوت نیست.
این کارها میتوانند لذتبخش باشند، اما مراقبت واقعی از خود گاهی بسیار جدیتر، دشوارتر و کمزرقوبرقتر است.
گاهی مراقبت از خود یعنی:
برای آزمایش پزشکی وقت بگیری
خوابت را بهخاطر کارهای قابلتعویق قربانی نکنی
مسئولیتی را که سالها یکطرفه انجام دادهای تقسیم کنی
در برابر بیاحترامی سکوت نکنی
از کسی کمک بخواهی
یا بپذیری که دیگر توان ادامهدادن یک تعهد را نداری
مراقبت از خود یعنی خودت را دوباره وارد معادله زندگی کنی؛ نه اینکه دیگران را از آن حذف کنی.
نیمه دوم زندگی برای بسیاری از زنان، دورهای معمولی و بدون تغییر نیست.
در این دوره ممکن است همزمان با چند جابهجایی مهم روبهرو شوی:
فرزندان بزرگتر یا مستقلتر میشوند
رابطه با همسر وارد مرحله متفاوتی میشود
والدین سالخورده به مراقبت بیشتری نیاز پیدا میکنند
شرایط شغلی تغییر میکند
بدن و سطح انرژی مانند گذشته عمل نمیکند
و پرسشهایی که سالها عقب انداختهای، دوباره سراغت میآیند
پرسشهایی مانند:
من بیرون از این همه مسئولیت چه کسی هستم؟
از اینجا به بعد چه میخواهم؟
آیا زندگیای که ساختهام، هنوز با ارزشها و نیازهای امروز من هماهنگ است؟
و آیا قرار است بقیه سالهای زندگیام نیز فقط صرف ادارهکردن زندگی دیگران شود؟
این پرسشها نشانه ناسپاسی یا بحرانسازی نیستند.
گاهی نشانه ایناند که نسخه قدیمی زندگی دیگر پاسخگوی زنی که امروز شدهای نیست.
بخش مهمی از خستگی زنان، نتیجه کارهایی است که دیده نمیشوند.
به این کارها گاهی «بار ذهنی» یا کار مراقبتی نامرئی گفته میشود:
بهخاطر سپردن نیازها و برنامههای همه
پیشبینی مشکلات پیش از وقوع
تنظیم فضای عاطفی خانه
جلوگیری از ناراحتشدن دیگران
پیگیری درمان، مدرسه، خرید، مناسبتها و روابط خانوادگی
و آمادهبودن دائمی برای پاسخگویی
ممکن است زنی ساعتی روی مبل نشسته باشد، اما ذهنش همچنان مشغول ادارهکردن چند زندگی باشد.
به همین دلیل، استراحت فیزیکی همیشه به معنای بازیابی روانی نیست.
وقتی ذهن تو هیچوقت از حالت آمادهباش خارج نمیشود، یک چای آرام یا چند دقیقه تلفنگردی الزاماً خستگی را جبران نمیکند.
گاهی آنچه نیاز داری استراحت بیشتر نیست؛ مسئولیت کمتر، حمایت واقعیتر و تقسیم منصفانهتر بار زندگی است.
ممکن است:
همیشه نیاز دیگران را فوریتر از نیاز خودت بدانی
حتی هنگام بیماری یا خستگی، کارها را متوقف نکنی
برای استراحتکردن احساس گناه داشته باشی
مدام بگویی «وقتی این کار تمام شد، به خودم میرسم»
از اطرافیانت دلخور باشی، اما خواستهات را واضح بیان نکرده باشی
احساس کنی همه به تو نیاز دارند، اما کسی واقعاً تو را نمیبیند
نتوانی بهراحتی بگویی چه چیزی خوشحالت میکند
تفریح، ورزش، درمان یا یادگیری خودت را نخستین چیزی بدانی که در زمان کمبود وقت حذف میشود
با خودت فقط وقتی مهربان باشی که همه وظایفت را کامل انجام دادهای
و وقتی از تو میپرسند «خودت چه میخواهی؟» پاسخ روشنی نداشته باشی
این نشانهها لزوماً به معنای وجود یک اختلال روانشناختی نیستند؛ اما میتوانند نشان دهند الگوی زندگی تو برای مدت زیادی بر حذف نیازهای خودت بنا شده است.
این دو مفهوم بارها با هم اشتباه گرفته میشوند.
خودخواهی یعنی نیازها، حقوق و پیامدهای تصمیمها برای دیگران را نادیده بگیری و فقط منفعت خودت را ببینی.
اما مراقبت از خود یعنی نیازهای خودت را نیز به اندازه نیازهای دیگران واقعی و مهم بدانی.
زن خودخواه ممکن است بگوید:
«فقط خواسته من مهم است»
اما زنی که از خودش مراقبت میکند میگوید:
«خواسته تو مهم است، اما من هم در این رابطه حضور دارم»
مراقبت از خود یعنی:
نه خودت را حذف کنی
نه دیگران را نادیده بگیری
نه همهچیز را فدای آرامش ظاهری کنی
و نه آزادی خودت را به قیمت آسیبزدن به دیگران به دست بیاوری
مراقبت از خود، تمرین تعادل میان احترام به خود و مسئولیتپذیری در برابر دیگران است.
جمله معروفی وجود دارد که میگوید:
«اول ظرف خودت را پر کن تا بتوانی به دیگران ببخشی»
این جمله میتواند مفید باشد، اما یک اشکال پنهان دارد.
انگار زن فقط به این دلیل باید از خودش مراقبت کند که بتواند دوباره بهتر به دیگران خدمت کند.
درحالیکه تو فقط برای مفیدبودن به دیگران شایسته مراقبت نیستی.
سلامت، آرامش، استراحت و رشد تو، حتی زمانی که به نفع شخص دیگری تمام نمیشود، ارزشمند است.
تو لازم نیست ثابت کنی که مراقبت از خودت باعث میشود مادر بهتر، همسر صبورتر یا کارمند پربازدهتری شوی تا حق استراحت و توجه به خودت را به دست بیاوری.
تو بهعنوان یک انسان، نه فقط بهعنوان مراقب دیگران، حق داری زندگی قابلزیستی داشته باشی.
مرزگذاری به معنای تهدید، تنبیه یا قطع ناگهانی رابطه نیست.
مرز یعنی روشن کنی:
چه کاری را میتوانی انجام بدهی
چه کاری را نمیپذیری
و در برابر رفتار مشخص دیگران، چه اقدامی برای محافظت از خودت انجام خواهی داد
مثلاً:
«امشب امکان رسیدگی به این کار را ندارم»
«وقتی با توهین با من صحبت میشود، گفتوگو را ادامه نمیدهم»
«من نمیتوانم هر بار برنامه خودم را برای تصمیمهای دقیقه آخری تغییر بدهم»
«این مسئولیت باید میان ما تقسیم شود»
مرز سالم برای کنترل دیگران ساخته نمیشود؛ برای روشنکردن مسئولیت تو نسبت به زمان، انرژی و کرامت خودت ساخته میشود.
بسیاری از زنان وقتی به بدنشان فکر میکنند، اولین مسئلهشان وزن و ظاهر است.
اما بدن در نیمه دوم زندگی بیش از هر زمان دیگری به مراقبتی نیاز دارد که هدفش عملکرد، قدرت، تعادل و سلامت باشد.
پیادهروی، تمرینهای قدرتی متناسب، حرکات کششی و فعالیتی که بتوانی استمرارش بدهی، میتوانند از اقدامات واقعبینانه باشند.
هدف این نیست که بدنت را به شکل گذشته برگردانی.
هدف این است که بدنی بسازی که بتواند تو را در سالهای آینده همراهی کند.
بدن تو پروژه زیبایی نیست؛ زیرساخت زندگی توست.
در بسیاری از خانهها، زن آخرین کسی است که میخوابد و اولین کسی است که بیدار میشود.
کمبود خواب فقط باعث خستگی نمیشود؛ میتواند تمرکز، تنظیم هیجان، تحمل ناکامی و توان تصمیمگیری را نیز مختل کند.
مراقبت از خواب ممکن است به معنای خاموشکردن زودتر تلفن همراه، کاهش کارهای شبانه، تقسیم مسئولیتهای صبح یا مراجعه تخصصی برای مشکلات مداوم خواب باشد.
خواب پاداشی نیست که پس از تمامشدن همه وظایف به تو داده شود.
یک نیاز زیستی پایه است.
مراقبت ذهنی فقط مثبتاندیشی نیست.
گاهی یعنی:
مدتی از خبرها و شبکههای اجتماعی فاصله بگیری
از مقایسه دائمی خودت با دیگران کم کنی
برای تصمیمهای مهم، زمان بدون مزاحمت داشته باشی
یا بهجای مصرف بیوقفه محتوا، چند دقیقه در سکوت بمانی
ممکن است نوشتن، مطالعه، تنفس آگاهانه یا قدمزدن به تو کمک کند؛ اما این ابزارها زمانی مؤثرترند که به راهی برای فرار از مسئله اصلی تبدیل نشوند.
مدیتیشن نمیتواند بیعدالتی مزمن در تقسیم مسئولیت را حل کند.
نوشتن نمیتواند جای گفتوگوی ضروری را بگیرد.
آرامسازی مفید است، اما قرار نیست تو را با شرایط آسیبزا سازگارتر کند.
اگر فعالیتی فقط زمانی انجام شود که هیچکس به تو نیاز ندارد، احتمالاً هیچوقت نوبتش نمیرسد.
علاقه شخصی تو نباید همیشه باقیمانده زمان دیگران را دریافت کند.
لازم نیست با یک تصمیم بزرگ شروع کنی.
ممکن است هفتهای یک ساعت را به زبانآموزی، مطالعه، موسیقی، هنر، باغبانی، ورزش یا یک پروژه شخصی اختصاص بدهی.
این زمان کوچک، فقط برای سرگرمی نیست.
به تو یادآوری میکند که هویتت از نقشهای خانوادگی و شغلی بزرگتر است.
بعضی زنان کمکخواستن را نشانه ناتوانی میدانند.
اما کسی که همیشه همهچیز را بهتنهایی مدیریت میکند، الزاماً قوی نیست؛ ممکن است در الگویی گرفتار شده باشد که اجازه نمیدهد دیگران مسئولیتپذیر شوند.
درخواست کمک باید روشن و مشخص باشد.
بهجای:
«هیچکس به من کمک نمیکند»
بگو:
«لازم است از این هفته خرید خانه میان ما تقسیم شود»
یا:
«من پنجشنبه دو ساعت زمان شخصی میخواهم و لازم است تو در این زمان مسئولیت فرزندمان را بر عهده بگیری»
کمکخواستن مبهم معمولاً به ناامیدی ختم میشود.
درخواست مشخص، احتمال مشارکت واقعی را بیشتر میکند.
مراقبت از تغذیه به معنای جنگ دائمی با بدن یا دنبالکردن رژیمهای سخت نیست.
هدف این است که الگوی غذایی تو تا حد ممکن به انرژی، سلامت و ثبات بدنت کمک کند.
غذا نباید فقط ابزاری برای کنترل وزن یا جبران احساس گناه باشد.
همچنین لازم نیست هر توصیهای که در شبکههای اجتماعی با عنوان «سمزدایی»، «تنظیم هورمون» یا «معجزه میانسالی» منتشر میشود، معتبر تلقی شود.
در مسائل تغذیهای و جسمی، بهویژه در صورت وجود بیماری، علائم مداوم یا تغییرات قابلتوجه، مشورت با متخصص واجد صلاحیت از توصیههای عمومی فضای مجازی قابلاعتمادتر است.
همه ارتباطها حمایتگر نیستند.
بعضی رابطهها فقط از تو شنونده، نجاتدهنده، واسطه یا حلکننده مشکل میسازند.
از خودت بپرس:
در این رابطه فقط من پیگیری میکنم؟
آیا میتوانم آسیبپذیر باشم یا همیشه باید قوی بمانم؟
آیا طرف مقابل فقط زمانی سراغم میآید که چیزی میخواهد؟
آیا پس از این ارتباط معمولاً احساس آرامش دارم یا تخلیهشدن؟
مراقبت از خود همیشه به معنای قطع رابطه نیست.
گاهی یعنی تماس کمتر، اطلاعات شخصی کمتر، انتظار واقعبینانهتر و دسترسی محدودتر دیگران به وقت و انرژی تو.
شادی موضوعی سطحی یا کودکانه نیست.
زندگیای که در آن فقط وظیفه، مراقبت و مسئولیت وجود دارد، بهتدریج میتواند حس زندهبودن را کاهش دهد.
خنده، بازی، دیدار با دوستان، موسیقی، طبیعت، هنر و تجربههای تازه، وقت تلفکردن نیستند.
همه اینها باید در کنار مسئولیتها جای مشخصی در زندگی داشته باشند؛ نه اینکه فقط بعد از تمامشدن همه کارها مجاز شوند.
زندگی فقط پروژهای برای ادارهکردن نیست.
باید بخشی از آن واقعاً زیسته شود.
بعضی مشکلات با پیادهروی، نوشتن یا حمام گرم حل نمیشوند.
خستگی مداوم، اختلال خواب، اضطراب شدید، خلق پایین، دردهای جسمی، علائم مرتبط با گذار یائسگی یا فشار روانی طولانیمدت ممکن است به ارزیابی تخصصی نیاز داشته باشند.
مراقبت از خود یعنی تشخیص بدهی چه زمانی ابزارهای شخصی کافی نیستند.
مراجعه به پزشک، روانشناس، روانپزشک، متخصص تغذیه یا سایر متخصصان واجد صلاحیت، نشانه ضعف نیست.
گاهی بالغترین شکل مراقبت از خود همین است که مسئله را بیش از این عادیسازی نکنی.
بسیاری از زنان منتظرند ابتدا احساس گناهشان از بین برود و بعد برای خودشان وقت بگذارند یا مرز تعیین کنند.
اما در عمل، ممکن است تصمیم سالمی بگیری و همچنان احساس گناه داشته باشی.
چرا؟
چون سالها به تو آموزش داده شده است که رضایت دیگران نشانه خوببودن توست.
وقتی برای نخستین بار نه میگویی، استراحت میکنی یا مسئولیتی را واگذار میکنی، سیستم قدیمی درونت ممکن است هشدار بدهد:
«خودخواه شدی»
«مادر خوبی نیستی»
«دیگران از تو ناراحت میشوند»
«باید بیشتر تحمل کنی»
وجود این احساسها الزاماً به معنای غلطبودن تصمیم تو نیست.
گاهی احساس گناه فقط نشانه این است که برخلاف یک الگوی قدیمی رفتار کردهای.
هدف این نیست که هیچوقت احساس گناه نکنی.
هدف این است که احساس گناه، مدیر تمام زندگیات نباشد.
از خودت نپرس:
«چطور از فردا کاملاً خودم را در اولویت بگذارم؟»
این سؤال آنقدر بزرگ است که احتمالاً تو را به اقدام مشخصی نمیرساند.
بهجای آن بپرس:
«کدام بخش از زندگی من اکنون بیشترین مراقبت را نیاز دارد؟»
خواب؟
بدن؟
زمان شخصی؟
مرزبندی؟
حمایت عاطفی؟
سلامت پزشکی؟
تقسیم مسئولیت؟
یا بازگشت به یک علاقه قدیمی؟
بعد فقط یک اقدام روشن انتخاب کن.
مثلاً:
این هفته یک وقت پزشکی میگیرم
سه شب، تلفن همراه را نیم ساعت زودتر کنار میگذارم
یک مسئولیت مشخص را تقسیم میکنم
برای یک کلاس اطلاعات جمع میکنم
یا یک درخواست را که توان انجامش را ندارم، رد میکنم
مراقبت از خود با تصمیمهای بزرگ و نمایشی آغاز نمیشود.
اغلب با یک رفتار کوچک آغاز میشود که به خودت پیام میدهد:
«من هم در این زندگی حضور دارم»
مراقبت از خود قرار نیست تو را از دیگران جدا کند.
قرار است مانع شود برای حفظ دیگران، خودت را فرسوده، خاموش یا حذف کنی.
تو میتوانی مادری مسئول باشی و زمان شخصی داشته باشی.
میتوانی همسری همراه باشی و مرز داشته باشی.
میتوانی به والدینت کمک کنی و همه بار مراقبت را بهتنهایی بر دوش نکشی.
میتوانی مهربان باشی، بدون اینکه همیشه در دسترس باشی.
میتوانی دیگران را دوست داشته باشی، بدون اینکه نیازهای خودت را خیانت به آنها بدانی.
نیمه دوم زندگی، زمان کنارگذاشتن همه مسئولیتها نیست.
زمان آن است که مسئولیت خودت را نیز جدی بگیری.
شاید مراقبت بالغ از خود همین باشد:
نه اینکه همیشه خودت را مقدم بر همه بدانی؛
بلکه دیگر همیشه خودت را بعد از همه قرار ندهی.